Over het ‘Sociaal Construct’

In het artikel ‘Kritiek op huidig beeld van geslacht‘ wordt aangehaald dat De Beauvoir geslacht als zijnde een ‘sociaal construct’ bestempelde. Ik vind de toenemende populariteit van het begrip fascinerend en ik ben van mening dat de manier waarop het begrip vaak gebruikt wordt, haaks staat wat voor betekenis het, mijns inziens, daadwerkelijk met zich meedraagt.

Allereerst het gemeenzame gebruik van de term ‘Sociaal Construct’. Als iets een sociaal construct wordt genoemd, is de intentie achter deze benaming veelal om het fenomeen waar de term aan gekoppeld wordt te ‘delegitimiseren’. Als iets een sociaal construct is, dient er na de benaming als zijnde sociaal construct er verder geen acht meer aan gegeven te worden. Gender zou zo een sociaal construct zijn: we dachten heel lang dat gender daadwerkelijk iets belangrijks was, echter zijn we er nu achter dat het ‘slechts’ een sociaal construct is. Het is gemaakt door de samenleving – het is als het ware een label geplakt bovenop de natuur. Het representeert niet de echte gang van zaken, slechts wat wij daar bovenop hebben geplakt, met welke vileine motieven dat ook gedaan is.

Is deze notie van de betekenis van het ‘sociale construct’ houdbaar? Absoluut niet. Het verondersteld ten eerste dat de wereld bestaat uit twee werelden, die enigszins met elkaar te maken hebben, anderszins ook los van elkaar staan – de wereld van de natuur en de wereld van de cultuur. Het is een oude misconceptie – Rousseau en Hobbes, hoewel ze het op fundamentele zaken oneens waren, beredeneerden allebei vanuit dit beeld van de wereld. Ook de Bildungtheoristen hadden hier een handje van, al pakten zei de wereld van de cultuur en plaatsten ze deze in de (gepersonifieerde) wereld van de natuur.

Is dit onderscheidt dat tussen natuur en cultuur wordt gemaakt een onderscheid dat we moeten, en kunnen, maken? Ik ben van mening dat de manier waarop het onderscheidt gemaakt wordt op de manier waarop ik net heb vertoont, eentje is die niet klopt. Hoe werkt het dan?

Mensen observeren de wereld niet direct. Alles wat wij zien is onderheven aan een specifieke interpretatie. Dat ik de plant die op dit moment naast mij staat als iets anders zie dat de pot waarin hij zit, is een onderscheidt wat gemaakt wordt, die van zichzelf niet aanwezig is in de ‘natuur’. De natuur ‘is’, de mens interpreteert de fenomenen om zich heen tot een coherent beeld. Volgens Kuhn interpreteren wij aan de hand van het paradigma waar wij in leven. Deze paradigma’s maken onze waarden, en onze waarden beïnvloeden op hun beurt weer het paradigma – volgens Kuhn zouden we niet verder moeten kijken dan deze cirkel.

De mens kan niet zonder interpretatie naar de wereld kijken. Dit is misschien een soort Kantiaans idee, maar ik ben er van overtuigd dat het klopt. Als een steen aan een touw valt, ziet Aristoteles een val de wordt tegengehouden door het touw, Galileo een slinger. Kuhn beargumenteerd dat zij daadwerkelijk in een andere wereld leven, en ik ben het daar mee eens. Dit brengt ons op het punt dat de wereld veranderd op het moment dat wij de waarneembare fenomenen op een andere manier interpreteren. De mens kan niet leven zonder een paradigma, en het paradigma is zijn wereld.

Het argument dat ik wil maken (maar niet origineel van mij is (pls don’t kick me for plagiarism) gaat dan als volgt:

  1. Een feit kan in een propositie worden vastgelegd
  2. Een propositie is een grammaticale structuur
  3. Een grammaticale structuur geeft een bepaalde betekenis
  4. Feiten zijn betekenisvol, ze hebben een betekenis
  5. Paradigma’s maken betekenis doordat zij fungeren als een grammaticale structuur
  6. Feiten krijgen hun betekenis door het paradigma waar zij in gemaakt worden.
  7. Feiten zijn betekenisloos buiten een paradigma.

Er is voor de mens dus niets buiten een paradigma. Aangezien wij allemaal mensen zijn, is er voor ons niets buiten een paradigma, dus kunnen wij gerust zeggen dat er niets buiten een paradigma is.

Er is niets buiten een paradigma.

Nu komt de distinctie tussen natuur en cultuur in de problemen. Hoe kan cultuur in de natuur liggen, zoals de Bildungstheorist ons wil laten denken, als er niets buiten cultuur is? ‘Natuur’ is iets wat gemaakt is door een paradigma – de ‘natuur’ ligt in de cultuur.

Het concept ‘sociaal construct’ verliest nu ook totaal zijn waarde. Net zoals we de ‘voor de mens’ weg kunnen laten uit ‘er is niets buiten een paradigma voor de mens’, omdat het universeel is, is het totaal betekenisloos als wij praten over iets als zijnde een sociaal construct – alles is een sociaal construct.

Daarbij komt ook nog dat de waarheid gegrond ligt in het paradigma. Wat betekent dat als wij het hebben over dat iets een sociaal construct is, we in feite zeggen dat concept wat een sociaal construct is de waarheid is, omdat het gegrond ligt in het paradigma. Dit staat compleet haaks op het begrip ‘sociaal construct’ zoals die was aan het begin van dit artikel.


Ik ben van mening dat deze paradigma theorie niet leidt tot relativisme, maar daar zal ik een ander artikel over schrijven.


Wel zijn er een paar vragen waar ik nog niet helemaal uit ben t.o.v. het paradigma, bijvoorbeeld hoe we kunnen weten wat het paradigma is. Als wij zeggen dat er 2 ‘genders’ zijn, hoe kunnen we dan zeggen dat het paradigma van het moment zo is dat er 2 genders bestaan? Is het paradigma dan de wet? Ik zou het niet hopen – hopelijk is de wet een uiting van het paradigma. Is het populairste mening van het moment? God moge ons behoeden voor die situatie. Als een van jullie hier een idee over heeft, help me.


Edit 6 September 2018: “7. Er zijn geen feiten buiten een paradigma.” veranderd naar “7. Feiten zijn betekenisloos buiten een paradigma.”

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s